Câu hỏi:
Công ty được thành lập vào tháng 3/2024, có vốn chủ sở hữu là 1 tỷ đồng. Theo quy định tại Nghị định 20/2026/NĐ-CP, công ty có được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong các năm 2025 và 2026 hay không?
Nếu được hưởng ưu đãi này, doanh nghiệp có cần thực hiện thủ tục đăng ký hoặc nộp hồ sơ gì cho cơ quan thuế hay không?
Ngoài ra, khi nộp hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, doanh nghiệp có phải lập thêm phụ lục ưu đãi thuế hay chỉ áp dụng mức thuế suất 15% hoặc 17% theo quy định?
Trả lời:
Câu trả lời của chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Minh:
Để trả lời cho tình huống trên, trước hết chúng ta cùng tìm hiểu về quyền được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp.
1. Miễn thuế TNDN là quyền, không phải nghĩa vụ bắt buộc
Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp là một quyền ưu đãi mà pháp luật dành cho doanh nghiệp đủ điều kiện, chứ không phải là nghĩa vụ bắt buộc phải áp dụng. Điều đó có nghĩa là dù thuộc diện được miễn thuế, doanh nghiệp vẫn có thể lựa chọn nộp thuế theo cơ chế thông thường nếu xét thấy phù hợp với tình hình thực tế của mình. Doanh nghiệp có thể áp dụng mức thuế suất phổ thông 20%, hoặc nếu doanh thu năm trước thuộc ngưỡng được hưởng thuế suất 15% hoặc 17% thì vẫn có quyền lựa chọn áp dụng các mức thuế suất này. Việc không sử dụng ưu đãi miễn thuế, dù đủ điều kiện, hoàn toàn không bị xem là vi phạm quy định. Bản chất của chính sách ưu đãi là cơ chế khuyến khích nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, chứ không phải là nghĩa vụ bắt buộc phải thực hiện.
2. Trường hợp có giao dịch liên kết: Cần cân nhắc việc hưởng ưu đãi
Một điểm rất đáng lưu ý trong thực tế là trường hợp doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết thì cần cân nhắc rất kỹ trước khi lựa chọn hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp.
Theo thầy Minh chia sẻ, ưu đãi thuế tuy là một quyền, nhưng một khi doanh nghiệp đã lựa chọn hưởng ưu đãi, đặc biệt trong quan hệ với bên liên kết, thì hệ quả kéo theo không chỉ dừng ở số thuế phải nộp mà còn liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ hồ sơ.
Cụ thể, nếu giữa hai doanh nghiệp có giao dịch liên kết mà một bên đang được hưởng ưu đãi thuế, thì hồ sơ giao dịch liên kết sẽ trở nên phức tạp hơn rất nhiều; trường hợp hai doanh nghiệp đều ở Việt Nam thì có thể phải lập hồ sơ quốc gia, còn nếu doanh nghiệp có giao dịch với công ty mẹ ở nước ngoài thì có thể phải tiếp tục lập hồ sơ toàn cầu. Đây không còn là câu chuyện kê khai đơn thuần, mà là một gánh nặng tuân thủ thực sự, bởi những bộ hồ sơ này trên thực tế rất ít doanh nghiệp có thể tự thực hiện trọn vẹn, mà thường phải thuê đơn vị tư vấn bên ngoài lập hồ sơ. Chi phí cho việc này không hề nhỏ, thậm chí có thể lên tới mức rất cao, đặc biệt với hồ sơ quốc gia và hồ sơ toàn cầu.
Chính vì vậy, trong một số trường hợp, dù doanh nghiệp đủ điều kiện được hưởng ưu đãi, thầy Minh vẫn khuyến nghị nên cân nhắc việc không lựa chọn ưu đãi mà chấp nhận nộp thuế theo mức thông thường, nhằm tránh phát sinh thêm nghĩa vụ hồ sơ giao dịch liên kết quá phức tạp và tốn kém. Đây không phải là yêu cầu bắt buộc của pháp luật, mà là một lựa chọn mang tính quản trị rủi ro, cần được xem xét trên tổng thể lợi ích thuế và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp.
3. Doanh nghiệp thành lập năm 2024 có được miễn thuế năm 2025 – 2026 không?
Theo thầy Minh chia sẻ, doanh nghiệp thành lập năm 2024 vẫn thuộc diện được hưởng ưu đãi miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, tuy nhiên thời gian ưu đãi chỉ được tính theo số năm còn lại. Do năm 2024 doanh nghiệp đã hoạt động và đã thực hiện kê khai thuế, nên không có cơ chế điều chỉnh lại để chuyển sang hưởng ưu đãi từ năm này. Vì vậy, năm 2024 không được tính lại, và doanh nghiệp chỉ còn được hưởng ưu đãi trong hai năm tiếp theo là 2025 và 2026. Nói cách khác, với doanh nghiệp thành lập năm 2024, thời gian miễn thuế thực tế còn lại là hai năm.
4. Điều kiện quan trọng: Doanh nghiệp đầu tiên
Theo thầy Minh chia sẻ, chính sách miễn thuế 3 năm đối với doanh nghiệp mới thành lập chỉ áp dụng cho công ty đầu tiên do một chủ thể thành lập. Nếu một cá nhân sau khi thành lập công ty thứ nhất tiếp tục thành lập thêm công ty thứ hai, thì công ty thứ hai sẽ không được hưởng ưu đãi này. Tuy nhiên, việc thành lập thêm doanh nghiệp sau đó không làm mất quyền ưu đãi của công ty đầu tiên. Quy định này được thiết kế nhằm ngăn chặn việc lợi dụng chính sách bằng cách thành lập nhiều doanh nghiệp liên tiếp để kéo dài thời gian miễn thuế.
5. Có cần làm thủ tục đăng ký với cơ quan thuế không?
Theo thầy Minh chia sẻ, doanh nghiệp không phải thực hiện thủ tục xin phép hay đăng ký trước với cơ quan thuế để được hưởng ưu đãi. Thuế thu nhập doanh nghiệp vận hành theo nguyên tắc tự khai – tự tính – tự nộp – tự chịu trách nhiệm, do đó doanh nghiệp tự xác định điều kiện hưởng ưu đãi và thực hiện kê khai tương ứng. Khi quyết toán thuế, sẽ có phụ lục liên quan đến ưu đãi thuế để kê khai kèm theo; tuy nhiên tại thời điểm trao đổi, biểu mẫu cụ thể chưa được ban hành. Doanh nghiệp cần theo dõi hướng dẫn chính thức để thực hiện đúng khi mẫu phụ lục được quy định.
6. Khi quyết toán thuế có cần phụ lục ưu đãi không?
Khi thực hiện quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, về nguyên tắc sẽ có phụ lục liên quan đến nội dung ưu đãi thuế để doanh nghiệp kê khai kèm theo tờ khai quyết toán. Tuy nhiên, tại thời điểm trao đổi, mẫu phụ lục cụ thể cho cơ chế ưu đãi này vẫn chưa được ban hành chính thức. Vì vậy, doanh nghiệp trước mắt thực hiện theo nguyên tắc tự xác định điều kiện hưởng ưu đãi và theo dõi hướng dẫn mới nhất từ cơ quan có thẩm quyền để bổ sung, kê khai đúng biểu mẫu ngay khi phụ lục được ban hành.