Câu hỏi: Doanh nghiệp mua hàng và đạt chỉ tiêu doanh số theo thỏa thuận với nhà cung cấp. Khi đạt mức này, doanh nghiệp được thưởng bằng hàng hóa (không phải tiền). Vậy trong trường hợp này:
- Khoản “thưởng bằng hàng” có phải là khuyến mại không hay là chiết khấu thương mại?
- Và bên mua phải hạch toán như thế nào để tránh rủi ro thuế?
Trả lời:
Để xử lý đúng tình huống này, trước hết cần hiểu rõ bản chất của giao dịch, thay vì chỉ nhìn hình thức “được tặng thêm hàng”. Theo phân tích của chuyên gia Nguyễn Ngọc Minh, nếu không làm rõ bản chất ngay từ đầu, kế toán rất dễ hạch toán sai và dẫn đến rủi ro thuế nghiêm trọng.
Xem chi tiết câu trả lời của thầy Nguyễn Ngọc Minh – chuyên gia hàng đầu về Thuế tại video bên dưới nha!
Trước hết, cần nhìn lại giao dịch từ góc độ người mua. Khi doanh nghiệp mua hàng và đạt chỉ tiêu doanh số để được thưởng, thì bản chất đây không phải là “cho tặng” thông thường, mà là một hình thức giảm giá cho lô hàng đã mua trước đó. Nói cách khác, nếu nhìn từ phía người bán, đây chính là trường hợp “chiết khấu thương mại”.
Chiết khấu thương mại về bản chất là khoản giảm giá mà bên bán dành cho bên mua khi đạt điều kiện về sản lượng hoặc doanh thu. Theo quy định, khoản chiết khấu này phải được thể hiện rõ bằng hóa đơn chiết khấu, trong đó nêu cụ thể giảm giá cho những hóa đơn nào trước đó, nhằm đảm bảo tính minh bạch và đúng bản chất giao dịch.
Tuy nhiên, vấn đề bắt đầu phát sinh khi doanh nghiệp không trả chiết khấu bằng tiền, mà lại trả bằng hàng hóa. Theo chuyên gia Nguyễn Ngọc Minh, lúc này giao dịch không còn đơn thuần là chiết khấu nữa, mà đã phát sinh thêm một hành vi thứ hai.
Cụ thể, về bản chất sẽ tồn tại đồng thời hai giao dịch. Thứ nhất là giao dịch chiết khấu thương mại – tức là khoản giảm giá cho lô hàng đã mua trước đó. Thứ hai là một giao dịch độc lập: bên bán bán thêm một lô hàng mới cho bên mua, với giá trị đúng bằng phần chiết khấu. Hai bên sau đó thực hiện bù trừ công nợ thay vì thanh toán tiền mặt.
Chính vì vậy, về mặt hóa đơn, bên bán bắt buộc phải thực hiện đầy đủ hai bước. Một là lập hóa đơn chiết khấu thương mại để điều chỉnh giảm giá cho các hóa đơn trước. Hai là lập hóa đơn bán hàng cho lô hàng mới dùng để “trả” chiết khấu. Nếu thiếu một trong hai bước này, giao dịch sẽ bị sai bản chất.
Rủi ro với bên mua hàng
Rủi ro lớn nhất phát sinh khi bên bán không thực hiện đúng, mà lại xuất hóa đơn theo kiểu “hàng khuyến mại, không thu tiền”. Khi đó, đối với bên mua, lô hàng nhận về sẽ bị coi là hàng không phải trả tiền, dẫn đến việc phải ghi nhận vào thu nhập khác (TK 711).
Hệ quả không dừng lại ở đó. Khi hàng hóa này được bán ra, do không có chứng từ thanh toán hợp lệ ban đầu, phần giá vốn sẽ không được tính vào chi phí được trừ. Điều này dẫn đến tình huống doanh nghiệp bị tính thuế hai lần: một lần khi ghi nhận thu nhập khác, và một lần khi không được tính chi phí giá vốn.
Theo quan điểm của chuyên gia Nguyễn Ngọc Minh, đây là sai lầm rất phổ biến nhưng hậu quả lại rất lớn. Bên bán gần như không bị ảnh hưởng đáng kể, vì doanh thu và nghĩa vụ thuế của họ vẫn được ghi nhận đầy đủ. Tuy nhiên, bên mua lại là bên chịu rủi ro lớn nhất nếu không kiểm soát đúng chứng từ.
Vì vậy, nguyên tắc quan trọng nhất trong trường hợp này là:
Không được nhìn giao dịch theo tên gọi “khuyến mại”, mà phải nhìn theo bản chất là chiết khấu thương mại kết hợp với một giao dịch mua bán mới.
Và để bảo vệ chi phí cũng như tránh rủi ro thuế, doanh nghiệp mua bắt buộc phải yêu cầu bên bán:
- Lập đầy đủ hóa đơn chiết khấu thương mại
- Đồng thời lập hóa đơn cho lô hàng trả thay chiết khấu
- Hai bên thực hiện bù trừ công nợ rõ ràng
Nếu không làm đúng ngay từ đầu, thì đến khi phát sinh thanh tra, rủi ro sẽ không nằm ở phía bên bán, mà nằm toàn bộ ở phía doanh nghiệp nhận hàng.
Trên đây là toàn bộ chia sẻ độc quyền của thầy Nguyễn Ngọc Minh trong khóa học Hành nghề Thuế chuyên sâu tại VisioEdu. Tìm hiểu và đăng ký nhận tư vấn khóa học tại: Khóa học Hành nghề Thuế chuyên sâu – Giải mã mọi bí ẩn về thuế
Xem thêm:
>>> Tiền thưởng Tết năm 2025 trả vào năm 2026 có được tính vào chi phí được trừ?
>>> Lương tháng 12 chi trả vào tháng 1/2026 thuế thu nhập cá nhân tính thế nào?