Thuế là một phần thu nhập của Nhà nước do người dân nộp theo quy định của pháp luật. Thuế được chia thành hai loại chính: thuế trực thu và thuế gián thu. Hai loại thuế này có những đặc điểm và vai trò riêng trong hệ thống thuế của mỗi quốc gia. Bài viết này sẽ phân biệt rõ ràng hai loại thuế này để giúp bạn hiểu rõ hơn về nghĩa vụ thuế của bản thân.
1. Thuế trực thu là gì?
Thuế trực thu là loại thuế được đánh trực tiếp vào thu nhập hoặc tài sản của người nộp thuế. Người nộp thuế và người chịu thuế là một. Nói cách khác, bạn nộp thuế bao nhiêu sẽ tương ứng với số tiền thu nhập hoặc giá trị tài sản của bạn.
Ví dụ về thuế trực thu:
Thuế thu nhập cá nhân: Thuế đánh vào thu nhập sau khi trừ đi các khoản khấu trừ theo quy định của pháp luật.
Thuế thu nhập doanh nghiệp: Thuế đánh vào lợi nhuận của doanh nghiệp.
Thuế tài sản: Thuế đánh vào giá trị tài sản của cá nhân hoặc tổ chức.
2. Thuế gián thu là gì?
Thuế gián thu là loại thuế được đánh vào hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng. Người nộp thuế là người sản xuất, kinh doanh nhưng người chịu thuế là người tiêu dùng. Nghĩa là, giá cả hàng hóa, dịch vụ sẽ bao gồm thuế gián thu, và khi bạn mua hàng hóa, dịch vụ, bạn đã vô hình chung nộp thuế cho Nhà nước.
Ví dụ về thuế gián thu:
Thuế giá trị gia tăng (VAT): Thuế đánh vào giá trị gia tăng của hàng hóa, dịch vụ trong quá trình sản xuất, kinh doanh.
Thuế tiêu thụ đặc biệt: Thuế đánh vào một số hàng hóa, dịch vụ nhất định như thuốc lá, rượu bia, xăng dầu, xe ô tô,…
Thuế xuất khẩu: Thuế đánh vào hàng hóa xuất khẩu.
Xem thêm: Sự giống và khác nhau giữa chứng chỉ CPA ÚC và CPA Việt Nam
3. So sánh sự giống nhau và khác nhau giữa thuế gián thu và thuế trực thu
3.1. Điểm giống nhau giữa thuế gián thu và thuế trực thu
Cả hai đều là nguồn thu nhập quan trọng cho ngân sách nhà nước: Thuế trực thu và thuế gián thu đều đóng góp vào ngân sách nhà nước, giúp chính phủ có nguồn lực để thực hiện các chức năng của mình.
Cả hai đều được áp dụng bởi pháp luật: Thuế trực thu và thuế gián thu đều được quy định bởi pháp luật và phải được tuân thủ bởi tất cả các đối tượng nộp thuế.
Cả hai đều có thể được sử dụng để điều tiết kinh tế: Chính phủ có thể sử dụng thuế trực thu và thuế gián thu để điều tiết nền kinh tế, chẳng hạn như kích thích tăng trưởng kinh tế hoặc kiềm chế lạm phát.
3.2. Điểm khác nhau giữa thuế gián thu và thuế trực thu
| Tiêu chí so sánh | Thuế gián thu | Thuế trực thu |
| Đối tượng nộp thuế | Do người tiêu dùng nộp gián tiếp thông qua giá cả hàng hóa và dịch vụ. | Do cá nhân và doanh nghiệp nộp trực tiếp cho nhà nước. |
| Cơ sở tính thuế | Giá trị gia tăng, giá trị tiêu dùng, v.v | Thu nhập, lợi nhuận, tài sản, v.v. |
| Mức độ tác động của thuế | Tác động trực tiếp đến giá cả thị trường thông qua giá bán hàng hóa, dịch vụ | Ít tác động vào giá cả thị trường bởi vì loại thuế này đánh trực tiếp vào kết quả kinh doanh và phải dựa vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp |
| Mức độ dễ dàng quản lý | Dễ thu hơn vì được cấu thành giá bán hàng hóa, dịch vụ, người tiêu dùng khó “nhận biết” được. | Khó thu hơn bởi lẽ phải dựa vào kết quả kinh doanh;
Tuy nhiên kết quả kinh doanh của các tổ chức, cá nhân khó quản lý, kiểm soát được do nhiều doanh nghiệp tìm cách trốn thuế, thanh toán bằng tiền mặt nên rất khó thu. |
| Phương thức điều tiết | Điều tiết gián tiếp thông qua giá bán hàng hóa dịch vụ. | Điều tiết trực tiếp vào thu nhập của các đối tượng chịu thuế. |
| Ưu điểm | Dễ dàng hơn cho cơ quan thuế thu thuế và không thể trốn thuế. | Kiềm chế lạm phát, giảm bất bình đẳng và đảm bảo được công bằng giữa những người chịu thuế. |
| Hạn chế | Thuế gián thu khó đảm bảo công bằng giữa những người nộp thuế vì mọi người dù có thu nhập thấp hay thu nhập cao đều phải nộp thuế gián thu với tỷ lệ như nhau. | Thuế trực thu là một loại thuế rất khó thu. Mặc dù chính phủ đã thực hiện nhiều biện pháp ngăn chặn các việc trốn thuế, nhưng thực tế vẫn có nhiều hành vi gian lận mà qua đó các cá nhân và doanh nghiệp có thể trốn tránh hoặc nộp thuế ít hơn mức mà họ cần đóng. |
4. Tỷ trọng thuế trực thu và thuế gián thu ở Việt Nam
Theo số liệu của Tổng cục Thuế, trong những năm gần đây, tỷ trọng thuế trực thu trong tổng thu ngân sách nhà nước có xu hướng tăng dần, trong khi tỷ trọng thuế gián thu có xu hướng giảm. Tỷ trọng thuế trực thu năm 2020 đạt 53,24%, trong khi tỷ trọng thuế gián thu đạt 46,76%.
5. Ý nghĩa của việc phân biệt thuế trực thu và thuế gián thu
Việc phân biệt thuế trực thu và thuế gián thu có ý nghĩa quan trọng trong nhiều lĩnh vực:
- Lĩnh vực quản lý thuế: Giúp cơ quan thuế phân loại đối tượng nộp thuế, phương pháp tính thuế, quản lý thuế hiệu quả hơn.
- Lĩnh vực hoạch định chính sách: Giúp chính phủ xây dựng chính sách thuế phù hợp, điều tiết kinh tế vĩ mô, phân phối thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội.
- Lĩnh vực nghiên cứu kinh tế: Giúp các nhà nghiên cứu phân tích tác động của thuế đối với nền kinh tế, doanh nghiệp và người dân.
Thuế trực thu và thuế gián thu đều đóng vai trò quan trọng trong hệ thống thuế của Việt Nam. Việc phân biệt rõ ràng hai loại thuế này giúp cho công tác quản lý thuế hiệu quả, tạo điều kiện cho việc hoạch định chính sách thuế hợp lý và phục vụ cho công tác nghiên cứu kinh tế.
Có thể bạn quan tâm: Khóa học Ôn thi Đại lý thuế hiệu quả